Jerzy Kukuczka urodził się 24 marca 1948 r. w Katowicach, zginął 24 października 1989 r. na stokach Lhotse. Był taternikiem i wybitnym alpinistą, harcerzem, instruktorem i trenerem alpinizmu. Ukończył zaoczne Studium Trenerów Alpinizmu na AWF w Krakowie. Z zawodu był technikiem elektrykiem, pracował w Głównym Instytucie Górnictwa w Katowicach.

Koronę Himalajów i Karakorum zdobywał 8 lat. Dokonał tego jako drugi człowiek na świecie, po Reinholdzie Messnerze.

J. Kukuczka w obozie pod Nanga Parbat 1977r., źr. kukuczka.netJ. Kukuczka w obozie pod Nanga Parbat 1977 r., źr. kukuczka.net

Wspinać zaczął się od 1965 r., najpierw w skałkach Jury Krakowsko-Częstochowskiej, gdzie w kolejnych latach dokonał licznych pierwszych przejść, a następnie od 1966 r. pokonywał najtrudniejsze drogi tatrzańskie, zarówno latem jak i zimą. Jeszcze tego samego roku wstąpił do Koła Katowickiego Klubu Wysokogórskiego i ukończył kurs wspinaczkowy w Morskim Oku.

Tatry:
- 1966 – Mnich – „droga klasyczna" na północno-zachodniej ścianie,
- 1967 – m.in. Filar Kazalnicy, „Wariant R" na Mnichu,
- 20 lutego 1971 – pierwsze zimowe przejście drogi przez tzw. Grzybek na północnej ścianie Mięguszowieckiego Szczytu Pośredniego, wraz z Danutą Gellner-Wach, Januszem Skorkiem i Zbigniewem Wachem,
- 16–18 kwietnia 1971 – pierwsze zimowe przejście „Kurtykówki” na wschodniej ścianie Małego Młynarza, z Jerzym Kallą i Zbigniewem Wachem,
- 22 lipca 1971 – pierwsze polskie przejście „Drogi Pająków” na północnej ścianie Wołowej Turni z Januszem Skorkiem i Markiem Piekutowskim,
- 3–6 stycznia 1972 – pierwsze przejście zimowe direttissimy północno-wschodniej ściany Małego Młynarza wraz z Tadeuszem Gibińskim i Zbigniewem Wachem,
- 23–24 czerwca 1972 – poprowadził nową drogę na Małym Młynarzu (Wielkim Kominem) wraz z Danutą Gellner-Wach, Zbigniewem Wachem i Januszem Skorkiem,
- 8 lutego 1977 – wytyczył nową drogę północnym filarem Małego Durnego Szczytu z Andrzejem Machnikiem.

Latem 1971 r. wyjechał wraz z Harcerskim Klubem Taternickim w góry Riła w południowo-zachodniej Bułgarii. W masywie Diabelskich Igieł poprowadził samotnie nową drogę.

W Dolomitach dokonał powtórzeń oraz pierwszych wejść na:
1972 – MTorre Trieste – Direttissima delii Polacci. W trakcie wspinaczki na Kukuczkę obsunął się blok skalny, jednak alpinista dokończył wspinaczkę. Za pokonanie tej drogi cały zespół otrzymał brązowy medal „Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe”,
1972 – Cima del Bancon – nowa droga filarem,
1972 – Punta Civetta – powtórzenie drogi Astego,
1973 – Marmolada – pierwsze zimowe przejście drogi „Via del Ideale”.

Alpy:
19 lipca 1973 – Aiguille du Moine – pierwsze polskie przejście drogi „Aureille-Fentren”, wraz z M. Łukaszewskim,
22 lipca 1973 – La Pelle (masyw Vercors) – „Droga Paryżan”, z M. Łukaszewskim, jako pierwsi Polacy,
6 sierpnia 1973 – Mont Blanc – droga „Major” na wschodniej ścianie, wraz z M. Łukaszewskim, B. Kozłowską i J. Kurczabem,
12–14 sierpnia 1973 – Petit Dru – nowa droga, z M. Łukaszewskim i W. Kurtyką,
3–4 sierpnia 1975 – Pointe Hélene w Grandes Jorasses – nowa droga na północnej ścianie, z M. Łukaszewskim i W. Kurtyką.

W 1974 r. uczestniczył w „Pierwszej Polskiej Wyprawie w Góry Ameryki Północnej", gdzie wszedł zachodnim żebrem południowej ściany na Denali. Podczas wspinaczki doznał odmrożeń i cierpiał na chorobę wysokościową.

Wiosną 1981 r. pojechał na harcerski, sportowo-turystyczny wyjazd Alpy Nowozelandzkie. Poprowadził tam dwie nowe i trudne drogi (środkiem ściany południowej i zachodnią ścianą) na Malte Brun.

Jeździł na wyprawy w Hindukusz:
1 sierpnia 1976 – Kohe Awal - samotnie, nową drogą,
10–11 sierpnia 1976 – Kohe Tez - od południowego wschodu, wraz z J. Barankiem, S. Cholewą i H. Natkańcem,
10 sierpnia 1978 – Tiricz Mir East - nową drogą, z T. Piotrowskim i M. Wroczyńskim. Podczas tej wyprawy Kukuczka był kierownikiem sportowym,
11 sierpnia 1978 – Bindu Ghul Zom - pierwsze wejście, z T. Piotrowskim - podczas zejścia z Tiricz Mir Wschodniego.

Szczyty Korony Himalajów i Karakorum zdobywał w latach 1979-1987. Dokonał czterech pierwszych wejść zimowych, a 9 szczytów zdobył nowymi drogami. Jako pierwszy w historii wszedł na dwa ośmiotysięczniki w ciągu jednego sezonu zimowego.

Ponadto ma na swoim koncie pierwsze wejścia na boczne wierzchołki ośmiotysięczników: Gasherbrum II East, Manaslu East, Sziszapangma West oraz drugie wejście na Broad Peak Central, trzecie na Annapurnę I East, a także pierwsze wejścia na Biarchedi (solo) i Chang Ri.

Pierwszy raz w Himalaje pojechał na Nanga Parbat w 1977 r., jednak nie udało mu się zdobyć szczytu.

Korona Himalajów i Karakorum:
4 października 1979 – Lhotse – wejście drogą klasyczną w ramach wyprawy Klubu Wysokogórskiego z Gliwic, z Andrzejem Czokiem, Andrzejem Heinrichem i Januszem Skorkiem
19 maja 1980 – Mount Everest – nową drogą filarem południowym, z A. Czokiem,
15 października 1981 – Makalu – nową drogą północno-zachodnią flanką i północną granią,
30 lipca 1982 – Broad Peak – drogą klasyczną w stylu alpejskim z Wojciechem Kurtyką,
1 lipca 1983 – Gasherbrum II – pierwsze wejście południowo-wschodnią granią, z W. Kurtyką,
23 lipca 1983 – Gasherbrum I – nową drogą południowo-zachodnią ścianą razem z W. Kurtyką. W trakcie wyprawy na Gasherbrumy, Kukuczka, za Messnerem, podjął pomysł zdobycia czternastu ośmiotysięczników,
21 stycznia 1985 – Dhaulagiri – pierwsze zimowe wejście, wraz z A. Czokiem,
13 lutego 1985 – Czo Oju – zimowe wejście, południową ścianą, wraz z Z.A. Heinrichem,
13 lipca 1985 – Nanga Parbat – nową drogą, filarem południowo-wschodni, z Carlosem Carsolio, Z.A. Heinrich i Sławomir Łobodziński, bez wspomagania tlenem,
11 stycznia 1986 – Kanczendzonga – pierwsze zimowe wejście, od południowej strony, wraz z Krzysztofem Wielickim. W czasie wyprawy zginał partner i przyjaciel Kukuczki – Andrzej Czok,
8 lipca 1986 – K2 – nową drogą środkowym filarem południowej ściany (droga do dziś nie powtórzona) z T. Piotrowskim, który zginął w czasie zejścia,
10 listopada 1986 – Manaslu – nową drogą, Arturem Hajzerem,
3 lutego 1987 – Annapurna I – pierwsze wejście zimowe, od strony północnej, z A. Hajzerem,
18 września 1987 – Sziszapangma – nową drogą zachodnią granią, z A. Hajzerem.

Dwukrotnie próbował pokonać dziewiczą wówczas, południową ścianę Lhotse. Za pierwszym razem w 1985 r., zginął wówczas partner Kukuczki - Rafał Chołda. W 1989 r. podjął drugą próbę. Była to jego siedemnasta wyprawa w Himalaje. Szczyt atakował wraz z Ryszardem Pawłowskim. Kukuczka odpadł od ściany na wysokości 8300 m i spadł w przepaść, a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

„nigdy nie umiałem pogodzić się z tym, żeby wracać z niczym.
Zawsze próbowałem jeszcze raz. Czasem nawet wbrew logice,
ale zgodnie z jakimś wewnętrznym przekonaniem"

Jest autorem książek: „Mój pionowy świat”, „Na szczytach świata” i „Ostatnia ściana”.

W 1977 r. otrzymał brązowy medal „Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe" (wraz z całym zespołem, za drogę na Torre Trieste), w kolejnym roku - srebrny medal „Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe". W 1987 r. otrzymał nagrodę ministra spraw zagranicznych „Za rozsławienie imienia Polski w świecie."W 1988 r. został uhonorowany przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski Srebrnym Medalem Orderu Olimpijskiego. Wielokrotnie otrzymywał złote medale „Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe". Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W 1988 r. himalaista spotkał się w Tarnowie z papieżem Janem Pawłem II, w czasie jego pielgrzymki do Polski. Tego samego roku Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek z podobizną Kukuczki.

Jego imię noszą m.in. Akademia Wychowania Fizycznego Katowicach, ponadto szkoły podstawowe, zespoły szkół, gimnazja, liceum, ulice i osiedle w Katowicach.

AWF w Katowicach organizuje co roku Maraton Kukuczki i Drużynowy Maraton Kukuczki.

Cecylia Kukuczka, żona himalaisty, utworzyła w 1996 r. Izbę Pamięci Jerzego Kukuczki.

Jerzy Kukuczka nie wyobrażał sobie życia bez gór, które były dla niego sposobem na życie. Pozostał w nich na zawsze.

Anna Makowska

Źródła:
- Wielka Encyklopedia Gór i Alpinizmu tom VI, Wydawnictwo Stapis
- kukuczka.net/pl/kalendarium
- Wikipedia